Een platenspeler correct afstellen is één van de belangrijkste stappen wanneer u optimaal van uw platenverzameling wilt genieten. Zelfs een hoogwaardige platenspeler en een uitstekend element kunnen minder goed presteren wanneer de naalddruk, uitlijning of anti skating niet correct is ingesteld. Een goede afstelling helpt de naald de groef nauwkeurig te volgen, beperkt ongewenste vervorming en voorkomt onnodige belasting van zowel de naald als uw platen. Het goede nieuws is dat u een groot deel van deze instellingen zelf kunt uitvoeren. Daarbij geldt wel één belangrijke regel: gebruik de specificaties van de fabrikant van uw element en platenspeler altijd als uitgangspunt, want de juiste waarden kunnen per combinatie verschillen.

Begin met een stabiele en waterpas geplaatste platenspeler

Voordat u aan de toonarm of het element begint, is het belangrijk om te controleren of de platenspeler stabiel en zo goed mogelijk waterpas staat. Een scheve ondergrond kan invloed hebben op de manier waarop de toonarm beweegt en maakt een nauwkeurige afstelling lastiger. Plaats de platenspeler daarom op een stevige ondergrond die zo min mogelijk gevoelig is voor trillingen. Controleer met een kleine waterpas zowel van links naar rechts als van voor naar achter. Bij modellen met verstelbare voeten kunt u eventuele verschillen eenvoudig corrigeren. Controleer bovendien of het plateau correct is gemonteerd en vrij kan draaien. Een stabiele basis vormt het uitgangspunt voor iedere verdere afstelling van uw platenspeler.

Controleer de positie en uitlijning van het element

Wanneer het element niet vanuit de fabriek correct is gemonteerd, moet de positie ten opzichte van de toonarm worden gecontroleerd. Hiervoor wordt doorgaans een uitlijnmal gebruikt die bij de platenspeler wordt geleverd of specifiek geschikt is voor de gebruikte toonarm. Het doel is dat de naald op de daarvoor aangegeven meetpunten correct in de groefrichting staat. Daarbij spelen onder meer overhang en de hoek van het element een rol. Draai de bevestigingsschroeven slechts zo ver los dat het element voorzichtig kan worden verschoven en verdraaid. Zet het element nooit zomaar recht ten opzichte van de headshell wanneer de fabrikant een andere geometrie voorschrijft. Een nauwkeurige cartridge uitlijning kan hoorbare vervorming verminderen en zorgt ervoor dat de naald de plaat over een groter deel van het oppervlak correct volgt.

Naalddruk instellen volgens de specificaties van het element

De juiste naalddruk, ook wel Vertical Tracking Force genoemd, is cruciaal voor een correcte werking van het element. Zet de anti skating eerst op nul wanneer de constructie van uw platenspeler dit toelaat. Verwijder voorzichtig de beschermkap van de naald en ontgrendel de toonarm. Draai vervolgens aan het contragewicht totdat de toonarm horizontaal in balans zweeft zonder het plateau te raken. Houd daarna het contragewicht op zijn plaats en zet alleen de schaalring op nul. Vervolgens draait u het volledige contragewicht naar de naalddruk die door de fabrikant van het element wordt aanbevolen. Een losse digitale naalddrukmeter kan nuttig zijn om deze waarde te controleren, omdat de schaal op een toonarm niet altijd dezelfde nauwkeurigheid biedt als een afzonderlijke meting.

Toonarmhoogte en azimuth controleren

Bij platenspelers waarbij de toonarmhoogte instelbaar is, kan ook de verticale hoek van de toonarm aandacht vragen. Een veelgebruikt uitgangspunt is dat de toonarm tijdens het afspelen ongeveer parallel aan het plaatoppervlak loopt, tenzij de fabrikant van het element of de toonarm anders voorschrijft. Ook azimuth kan bij bepaalde toonarmen worden aangepast. Hierbij kijkt u van voren naar het element en controleert u of de naald zo correct mogelijk ten opzichte van het plaatoppervlak staat. Deze instellingen zijn vooral relevant wanneer u zelf een ander element monteert of wanneer uw toonarm uitgebreide instelmogelijkheden biedt. Verander dergelijke instellingen altijd in kleine stappen, omdat hoogte, naalddruk en geometrie elkaar gedeeltelijk kunnen beïnvloeden.

Anti skating correct instellen

Tijdens het afspelen ontstaat een kracht die de toonarm naar binnen trekt. Anti skating is bedoeld om deze kracht gedeeltelijk te compenseren, zodat de naald de beide groefwanden zo evenwichtig mogelijk kan volgen. Bij veel platenspelers is het een bruikbaar uitgangspunt om de anti skating ongeveer gelijk te zetten aan de ingestelde naalddruk. Staat uw element bijvoorbeeld volgens de fabrikant correct op 2 gram, dan begint u bij een anti skating waarde rond 2 wanneer de schaal van uw platenspeler op die manier is gekalibreerd. Dit is echter een uitgangspunt en geen universele absolute waarde. De constructie van de toonarm, de vorm van de naald en het muzieksignaal hebben eveneens invloed. Raadpleeg daarom altijd de handleiding en pas alleen zorgvuldig aan wanneer daar een duidelijke reden voor bestaat.

Controleer de volledige afstelling voordat u gaat luisteren

Wanneer de naalddruk, uitlijning, toonarmhoogte en anti skating zijn ingesteld, is het verstandig om alles nog één keer te controleren. Meet de naalddruk opnieuw wanneer u over een geschikte meter beschikt en controleer of het element tijdens het afstellen niet ongemerkt is verschoven. Speel vervolgens een schone plaat af die u goed kent. Let op duidelijke vervorming, instabiele weergave en opvallende verschillen tussen het linker en rechter kanaal. Een speciale testplaat kan aanvullende informatie geven over tracking en kanaalgedrag, maar vervangt de specificaties van de fabrikant niet. Door zorgvuldig en systematisch te werken haalt u meer uit uw platenspeler en verkleint u tegelijk het risico op onnodige slijtage van naald en platen.